PFAS en drinkwater

De afkorting PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. PFAS zijn door de mens gemaakte stoffen. Deze worden onder andere gebruikt in toepassingen als textiel, waterafstotende sprays voor kleding of schoenen, voedselverpakkingsmaterialen, smeermiddelen, blusschuim en antiaanbaklagen in pannen. Van een groot aantal PFAS is bekend dat ze schadelijk zijn voor de gezondheid. PFAS komen in het milieu terecht via producten die we gebruiken en door de uitstoot en lozingen van fabrieken. Bekende voorbeelden van PFAS zijn PFOA, PFOS en GenX.

Meer informatie over PFAS vind je op de website van het RIVM.

Ja, met uiterst gevoelige meetmethoden worden hele kleine hoeveelheden PFAS aangetoond in drinkwater uit de kraan. Goed om te weten: alle Nederlandse drinkwaterbedrijven voldoen aan de Europese norm voor PFAS in drinkwater die in 2026 van kracht is geworden. PWN voldoet dus ook aan deze wettelijke norm.

Totale blootstelling aan PFAS te hoog

Het RIVM heeft geconcludeerd dat de totale blootstelling (dus niet alleen via drinkwater) aan PFAS in Nederland te hoog is. Hoewel de blootstelling vooral verloopt via voedsel, heeft het RIVM ook voor drinkwater een strengere indicatieve richtwaarde aangegeven.

• Kraanwater gemaakt uit grondwater voldoet over het algemeen aan die indicatieve richtwaarde.
• Kraanwater geproduceerd uit oppervlaktewater voldoet daar niet altijd overal aan.

Hoe we werken aan verdere verlaging van PFAS

In Europa en Nederland wordt nu gekeken of strengere wettelijke normen voor PFAS in drinkwater noodzakelijk zijn. Bij PWN werken we ondertussen al aan nog verdere verlaging van PFAS in drinkwater. Bijvoorbeeld via de uitbreiding van de membraanfiltratie in Heemskerk.

Ja. Het drinkwater van PWN voldoet aan alle wettelijke eisen voor drinkwaterkwaliteit, inclusief de wettelijke norm voor PFAS. Zowel het RIVM als de drinkwaterbedrijven geven aan dat kraanwater in Nederland veilig en verantwoord kan worden gedronken.

PWN investeert in verschillende zuiveringstechnieken die PFAS verlagen, zoals actieve koolfiltratie en membraanfiltratie (ook wel bekend als omgekeerde osmose, RO (Reversed Osmosis) of hyperfiltratie).

De wettelijke norm is de norm waaraan drinkwaterbedrijven moeten voldoen. Voor PFAS geldt een Europese norm van 100 nanogram per liter voor een groep geselecteerde PFAS. 

De richtwaarde van het RIVM is een gezondheidskundig advies van 4,4 nanogram per liter PFOA-equivalenten. Dit is geen wettelijke norm. Het RIVM gebruikt deze richtwaarde om de totale blootstelling aan PFAS via alle routes verder te verlagen. De 4,4 nanogram per liter is ca. een emmer PFAS in het hele IJsselmeer en wordt gezien als een waarde die in ieder geval veilig is. Hierbij wordt erop gestuurd dat er slechts 20% van de maximale blootstelling via drinkwater plaatsvindt, zodat er 80% blootstelling via andere routes kan plaatshebben. 

Door de wereldgezondheidsorganisatie (WHO) wordt op dit moment nader onderzoek gedaan naar een passende Europose norm voor drinkwater op basis van alle wetenschappelijke inzichten. Mogelijk wordt op basis hiervan de wettelijke norm aangepast.

Nee. Het drinkwater van PWN voldoet aan alle wettelijke eisen en is veilig om te drinken. Het gebruik van een huishoudelijk waterfilter is daarom niet nodig en levert geen gezondswinst op. 

Bovendien verwijderen niet alle filters PFAS en vereisen zij regelmatig onderhoud. Bij onvoldoende onderhoud kunnen bacteriën groeien in het filter. Het gebruik van een waterfilter kan daardoor nieuwe risico's introduceren, terwijl het drinkwater van PWN al voldoet aan alle wettelijke kwaliteitseisen. 

Door lozingen vanuit de industrie en via de lucht verspreiden PFAS zich naar de bodem en het oppervlaktewater. Zo komen ze ook in bronnen voor drinkwater terecht.

PWN gebruikt oppervlaktewater (uit het IJsselmeer en het Lekkanaal) en grondwater (in ’t Gooi en het Noordhollands Duinreservaat). PFAS breken slecht af en blijven daardoor bijna oneindig in het milieu aanwezig. Ze worden daarom ook wel ‘forever chemicals’ genoemd.

Ja. Er is geen apart drinkwateradvies voor baby's, jonge kinderen, zwangeren of andere kwetsbare groepen. Het drinkwater voldoet aan de wettelijke kwaliteitseisen en kan gewoon worden gebruikt voor het bereiden van flesvoeding. 

Dat hangt vooral samen met de bron van het drinkwater. Drinkwater dat wordt gemaakt uit oppervlaktewater bevat doorgaans meer PFAS dan drinkwater dat wordt gemaakt uit diep grondwater. 

De kwaliteit van de beschikbare bronnen verschilt per regio. Bij PWN maken we drinkwater voornamelijk van water uit het IJsselmeer en de Lek en in mindere mate uit grondwater, zoals in het Gooi. Ook grondwater is echter niet vrij van PFAS. Door de voortdurende aanwezigheid van PFAS in het milieu kunnen deze stoffen uiteindelijk ook het grondwater bereiken. 

Vanuit zee waait ook PFAS richting het duin. Dit zorgt voor nog iets hogere concentraties in ons drinkwater.

PWN en de andere Nederlandse drinkwaterbedrijven vinden dat PFAS niet thuishoren in het milieu en niet in drinkwaterbronnen. Daarom pleiten wij voor het terugdringen en uiteindelijk stoppen van PFAS-lozingen en voor een brede aanpak van PFAS aan de bron.

Omdat PFAS nauwelijks afbreken en zich kunnen ophopen in mens en milieu. Het RIVM heeft vastgesteld dat Nederlanders via verschillende routes PFAS binnenkrijgen, voor het overgrote deel via voedsel en in veel mindere mate via drinkwater. 

Het is inmiddels duidelijk dat PFAS negatieve effecten zouden kunnen hebben op mens en milieu. Daarom is het belangrijk de totale blootstelling via alle routes verder te verlagen. 

Ja. PWN publiceert gegevens over de samenstelling van het drinkwater via de website en via Het Waterlaboratorium.

PFAS zijn tegenwoordig op veel plaatsen in het milieu aanwezig. Daardoor is blootstelling niet volledig te voorkomen. Voor drinkwater hoeven klanten geen speciale maatregelen te nemen. Het drinkwater van PWN kan gewoon worden gedronken. De grootste winst wordt bereikt door te voorkomen dat PFAS in het milieu terechtkomen.

Niet alle huishoudelijke filters verwijderen PFAS. Daarnaast verschillen de prestaties sterk per type filter en is goed onderhoud belangrijk. Bij onvoldoende onderhoud kunnen bacteriën groeien in het filter.