De natuur als bondgenoot voor schoon drinkwater
Met het LIFE Watersource project doet PWN onderzoek naar de Klimaatbuffer IJsselmeer (link toevoegen). Zo kunnen we niet alleen nu maar ook in de toekomst voldoende en betrouwbaar drinkwater blijven maken.
Dit is LIFE Watersource
Met het demonstratieproject LIFE Watersource onderzoeken we hoe de natuur kan helpen om water uit het IJsselmeer voor te zuiveren voordat we er drinkwater van maken. Tegelijkertijd versterken we de ecologie en maken we het drinkwaterproductieproces duurzamer. Kort gezegd: natuurlijk waar het kan, technisch waar het moet.
Bekijk hier de video die LIFE Watersource uitlegt.
Waarom LIFE Watersource?
Het IJsselmeer is de belangrijkste bron van drinkwater voor Noord-Holland. Door klimaatverandering, langere periodes van droogte en veranderingen in de waterkwaliteit komt deze bron steeds meer onder druk te staan. Daarom zoeken we naar nieuwe, duurzame manieren om water te zuiveren. Dit kan door de natuur hiervoor in te zetten, wat we onderzoeken met LIFE Watersource.
Het LIFE Watersource project loopt van 2023 tot en met 2028. Op een terrein van ongeveer één hectare testen we hoe natuurlijke processen het water kunnen zuiveren voordat het de huidige bekkens bereikt. Dat doen we met onder andere rietmoerassen, mosselbanken en waterplanten.
De kennis die we tijdens dit project opdoen, helpt bij de verdere ontwikkeling van de Klimaatbuffer IJsselmeer. Ook kan deze kennis waardevol zijn voor vergelijkbare projecten binnen Nederland en daarbuiten. Zo werken we samen met CETAQUA en Aigues de Barcelona uit Spanje, omdat zij eventueel in de toekomst een vergelijkbare natuurlijk zuiverende oplossing willen aanleggen.
Een reis door de zuiveringsstappen
Het water uit het IJsselmeer stroomt langs de verschillende onderdelen. Elk onderdeel draagt op een eigen manier bij aan de (natuurlijke) voorzuivering van het water.
Stap 1: Mosselzone
Wist je dat mosselen van nature algen, bacteriën en andere kleine deeltjes uit het water filteren? Dit helpt al goed bij het (voor)zuiveren van het IJsselmeerwater. Hoe goed dit precies werkt, onderzoeken we met LIFE Watersource.
Stap 2: Twee verschillende zuiveringslandschappen
Binnen LIFE Watersource onderzoeken we hoe twee verschillende zuiverende landschappen (een rivierlandschap en een oeverlandschap) bijdragen aan de voorzuivering van IJsselmeerwater. Beide landschappen hebben een eigen inrichting, begroeiing en doorstroming. Zo krijgen verschillende natuurlijke processen de ruimte.
Het rivierlandschap is kronkelend, heeft oevers vol met riet en inmiddels waterplanten op de bodem en een relatief snelle doorstroming. Samen creëren deze elementen gunstige omstandigheden voor de natuurlijke zuivering van het water.
Het oeverlandschap heeft juist een lagere stroomsnelheid, meer hoogteverschillen, flauwe oevers en volop ruimte voor de ontwikkeling van planten en leefgebied voor dieren. Deze rustige omgeving stimuleert natuurlijke processen die voornamelijk kunnen bijdragen aan een grotere biodiversiteit.
Door beide landschappen meerdere jaren te monitoren krijgen we inzicht in hoe deze zich ontwikkelen en bijdragen aan de natuurlijke zuiverende werking van IJsselmeerwater én de versterking van de biodiversiteit.
Stap 3: Visheveltrap
Daarom leggen we een visheveltrap aan waarbij vissen van en naar het IJsselmeer kunnen zwemmen. Tegelijkertijd onderzoeken we of ze dit gebied gebruiken om te paaien en jonge vissen op te laten groeien.
Stap 4: Helofytenfilters
Na de landschappen kan het water verder worden gezuiverd door middel van helofytenfilters. Dit zijn bakken gevuld met zand of grind en helofyten, oftewel rietplanten. Door de natuurlijke processen bij deze planten worden voedingsstoffen uit het water opgenomen. We vergelijken horizontale en verticale helofytenfilters met verschillende soorten substraat (waaronder zand, grind) om te zien wat de impact is op de waterkwaliteit.
Stap 5: Oeverfiltratie
Met oeverfiltratie stroomt het water door een dikke zandlaag. Als laatste zuiveringsstap worden daarbij kleine deeltjes en bacteriën uit het water verwijderd, net zoals in de duinen.
Slim monitoren en kennis delen
Tijdens het project meten we continu de waterkwaliteit en de ontwikkeling van planten en aanwezigheid van dieren. Alle gegevens verzamelen we in een ‘digital twin’: een digitale omgeving waarin de resultaten zichtbaar worden. Zo kunnen we alle metingen goed in de gaten houden, verschillende scenario's doorrekenen en voorspellen hoe het systeem zich verder zal ontwikkelen.
Nieuwsbrief
Meer weten over het nieuws rondom de Klimaatbuffer IJsselmeer en LIFE Watersource? En meld je hieronder aan voor de nieuwsbrief of bekijk de vorige edities van de nieuwsbrief.
Mee(r)Makers community
Ken je onze community Mee(r)Makers al? Dit is een open netwerk waar iedereen die werkt aan nature-based solutions kennis deelt en samen leert.
Waterbeheerders, bewoners, onderzoekers, beleidsmakers en bouwers ontmoeten elkaar. Jij ook?
Europese samenwerking
Kennisdeling en uitwisseling spelen een belangrijke rol in dit project. We krijgen subsidie van EU LIFE en werken samen met een aantal Spaanse partners:
- Aigües de Barcelona, het drinkwaterbedrijf van Barcelona
- Cetaqua, een instituut voor watertechnologie
Deze samenwerking helpt mee aan het onderzoek om de natuurlijk zuiverende werking breder in te zetten. Juist in Zuid-Europa neemt de ‘waterstress’ naar verwachting de komende jaren het meest toe. Waterstress is het tekort aan voldoende schoon zoetwater.
Spaanse partners
- Analyseren de maatschappelijke kosten en baten in Barcelona.
- Toetsen of het plan economisch haalbaar is.
- Onderzoeken of het project overdraagbaar is in andere gebieden en regio’s
- Evalueren en monitoren de voordelen die de natuur ons kan bieden, zoals met de bestuiven van planten, waterfiltratie en het bieden van ontspanning.
Partners
Drinkwater zuiveren met een nieuw moeras
Proef voor extra drinkwatervoorraad verloopt succesvol
Hoe PWN pioniert rond het IJsselmeer
Van demoproject naar flinke Klimaatbuffer
Een interview met projectleiders Jorien Douma, van de Klimaatbuffer en Ruud van der Neut van LIFE Watersource.
Het IJsselmeer als proeftuin
Een interview met onderzoeker Tim de Groot en beleidsmedewerker Anne Swank.
Klimaatbuffer IJsselmeer
Lees meer over de Klimaatbuffer in het IJsselmeer
Fase 1: Aanleg landschappen en eerste metingen (2025)
In mei 2025 zijn we gestart met de aanleg van de eerste onderdelen van LIFE Watersource: de twee landschappen. We hebben een moeras- en een rivierenlandschap aangelegd waarin we IJsselmeerriet hebben aangeplant. Hierna hebben we de landschappen gevuld met water uit het IJsselmeer zodat de natuur zich kon ontwikkelen en zijn de eerste metingen gestart. We monitoren sindsdien de waterkwaliteit, de ontwikkeling van de vegetatie, de aanwezigheid van insecten en ook de aanwezigheid van vogels. Bij de aanleg werkten we met elektrisch materieel.
Fase 2: Aanleg van de overige zuiveringselementen (2026)
In juni 2026 zijn we gestart met de aanleg van de overige onderdelen, waaronder de mosselzone, helofytenfilters, oeverfiltratie en de visheveltrap. Na deze tweede aanlegfase, die eind 2026 is afgerond, is LIFE Watersource volledig operationeel. Vanaf dat moment kunnen we de waterkwaliteit van alle zuiverende objecten monitoren.
Fase 3: Onderzoeksfase
Tot minstens de zomer van 2028 volgen we de ontwikkeling in het gebied. Zo meten we de waterkwaliteit, ontwikkeling van de vegetatie en andere belangrijke aspecten. Ook houden we in de gaten hoeveel beheer er nodig is.