Leren van water en zand
In Andijk legt PWN de Klimaatbuffer IJsselmeer aan. Zand, mosselen en waterplanten doen hier een deel van het zuiveringswerk. Hierdoor zijn er minder chemicaliën en energie nodig om drinkwater te maken. En is er een ruime voorraad zoetwater. Onderzoeker Tim de Groot en beleidsmedewerker Anne Swank leggen uit wat LIFE Watersource hiervoor betekent.
In het kort
Wat? We onderzoeken hoe natuurlijke processen kunnen helpen bij het maken van drinkwater.
Hoe? We creëren een natuurgebied en meten de kwaliteit van het water.
Waarom? Voor het drinkwater van de toekomst zoeken we naar nieuwe manieren om de drinkwaterbronnen te versterken.
Opvallend: We bouwen een 'digital twin', een soort digitale kopie van het landschap.
Video | Achter de schermen
In de aflevering 'Demonstratieproject LIFE Watersource' nemen Anne en Tim je mee in het hoe en waarom van dit onderzoek.
Waarom is een klimaatbuffer nodig in het IJsselmeer?
Anne: ‘De kwaliteit van het oppervlaktewater in Nederland gaat achteruit, onder andere door klimaatverandering. Voor het drinkwater van de toekomst zoeken we naar nieuwe, duurzame manieren om de drinkwaterbronnen te versterken. Zo ontstond het idee: als we in het IJsselmeer nou eens extra waterbekkens aanleggen om onze watervoorraad te vergroten en met het opgegraven zand een landschap creëren? Dan kan dat landschap ons helpen water te zuiveren en versterken we meteen ook de natuur.’
Tim: ‘Er zijn al allerlei landschappen die een rol hebben in de zuivering van water. Bijvoorbeeld bij afvalwaterzuiveringen. Maar daar is die natuurlijke zuivering de laatste stap voordat het water weer in het oppervlaktewater wordt geloosd. PWN wil die zuiverende werking juist aan het begin van het drinkwaterproductieproces inzetten. Dat is nieuw en maakt dat we nog veel uit te zoeken hebben. Daarvoor is LIFE Watersource bedoeld.’
Wat onderzoeken jullie met LIFE Watersource?
Anne: ‘Onderzoekers uit Wageningen hebben meegedacht over hoe zo’n landschap eruit kan zien. Daar kwamen verschillende ‘bouwblokken’ uit, zoals beekjes met een mosselzone en moerasplanten die stoffen uit het water filteren. Met LIFE Watersource testen we hoe dat in de praktijk werkt, en hoe die onderdelen elkaar kunnen versterken. Ook monitoren we de biodiversiteit: wat voor effecten zien we bij planten en dieren?’
Meten en monitoren
Tim: ‘We meten bijvoorbeeld via monsters en sensoren de kwaliteit van het water waar het binnenkomt en uitstroomt. Daarbij kijken we naar stikstof, koolstof, zuurstof, algen, zuurgraad, temperatuur, virusdeeltjes, invloed van seizoenen, van alles. Toen de eerste aanlegfase van LIFE Watersource klaar was, zag ik binnen een maand al effecten. Zo was in één deelgebied het water al minder troebel. Ook bleek dat de wind meer invloed had op de waterstromen dan verwacht. Dat is een belangrijk inzicht voor het uiteindelijke ontwerp van de klimaatbuffer.’
Wat maakt dit onderzoek bijzonder?
Tim: ‘Allereerst ontwikkelen we iets nieuws. Daarbij kijken we breder dan naar drinkwater; we willen ook de natuur versterken. Drinkwater- en natuurdoelen staan in dit project gelijk aan elkaar. We creëren een natuurgebied waarvan we leren wat dit doet met de waterkwaliteit en de biodiversiteit. En dus niet andersom: dat we de waterzuivering centraal stellen en daar een landschap op inrichten. Dat maakt onze insteek echt uniek.’
Anne: ‘De hoeveelheid metingen die we doen is ook bijzonder. Net als de ‘digital twin’ die we bouwen: een digitale kopie van het landschap waarin we alle gegevens verzamelen en voor diverse gebruikers inzichtelijk maken. Want we willen niet alleen zelf leren van dit project, maar juist ook kennis delen. Daarvoor krijgen we ook subsidie van de EU, die ons helpt door onze rapportages voor alle leden toegankelijk te maken. Verder is de digital twin openbaar, en betrekken we onze omgeving bij het project. Via nieuwsbrieven en evenementen. En we kijken hoe we bewoners een actieve rol kunnen gaan geven, bijvoorbeeld als vrijwilliger.’
Voor wie zijn de inzichten interessant?
De kennis die we opdoen is niet alleen waardevol voor PWN, maar ook voor drinkwaterbedrijven, overheden en natuurbeheerders in binnen- en buitenland. In Europa spelen vergelijkbare uitdagingen rond waterkwaliteit, klimaatverandering en leveringszekerheid. Door onze ervaringen en resultaten te delen, willen we bijdragen aan duurzame oplossingen die goed zijn voor mens, natuur en een betrouwbare drinkwatervoorziening, nu en in de toekomst.
Vragen voor Anne of Tim?
Tim de Groot - Onderzoeker Anne Swank - Beleidsadviseur
Meer onderzoeken
Zuiverend waterlandschap
Stel je eens voor dat we voor het drinkwater van later geen waterfabriek meer bouwen, maar een nieuw natuurgebied. Zand, waterplanten en mosselen kunnen het zuiveringswerk doen zonder dat we energie en chemicaliën nodig hebben. Dat is goed voor de natuur én zorgt voor een belangrijke watervoorraad.
Een digital twin van ons complete drinkwatersysteem
Bij PWN werken we aan een digital twin van ons complete drinkwatersysteem. Dit is een digitale versie van al onze bronnen, drinkwaterzuiveringen, ons complete leidingnetwerk en onze duinen. Op basis van verschillende soorten data draait dit online drinkwatersysteem uiteindelijk net als het echte. Zo kunnen we op een veilige manier situaties naspelen en voorspellen. We zien bijvoorbeeld wat er gebeurt als we een pomp uitschakelen. Of als het maandenlang extreem droog of nat is. Ook kunnen we met de digital twin snel en veilig personeel trainen. Zo helpt de digitale kopie ons om slim om te gaan met ingewikkelde en steeds weer veranderende uitdagingen.
PFAS in water en natuur onder de loep
Regenkleding, pannen, pizzadozen: PFAS wordt in van alles verwerkt. Via de fabrieken komen deze stoffen ook in de lucht, bodem en in wateren. PWN doet daarom onderzoek naar PFAS in onze bronnen en duingebieden. Drinkwatertechnoloog Ruud van der Neut en projectmanager Martijn van Schaik zoeken mee naar oplossingen om PFAS uit het drinkwater én het milieu te weren.
Samen werken aan innovatie
We willen ons werk steeds beter en slimmer doen. Onderzoek en vernieuwing zijn hierbij belangrijk. Ons onderzoek helpt ons om nieuwe processen, producten of technieken te ontwikkelen. Maar vernieuwing zorgt ook voor nieuwe onderzoeksvragen. Beide gaan binnen PWN hand in hand. Zo zorgen we voor belangrijke oplossingen voor nu en morgen.
Oplossing voor bruin drinkwater
Elk jaar krijgt PWN enkele honderden meldingen over bruin drinkwater. Vaak is dit tijdelijk en komt het door werkzaamheden aan leidingen. Maar een deel is lastiger te verklaren. Matthijs Rietveld (PWN) en Emmanuelle Prest van onderzoekspartner PWNT testen verschillende oplossingen.
Ondergronds drinkwater opslaan
In Noord-Holland is er steeds meer drinkwater nodig. We moeten altijd betrouwbaar drinkwater kunnen leveren, ook tijdens langdurige droogte of bijvoorbeeld uitval van een grote transportleiding. Daarom onderzoeken we verschillende aanpassingen aan ons systeem. En we verkennen nieuwe oplossingen, zoals het opslaan van drinkwater onder de grond.