Biologische stabiliteit in drinkwater
Elk jaar krijgt PWN enkele honderden meldingen over bruin drinkwater. Vaak is dit tijdelijk en komt het door werkzaamheden aan leidingen. Maar een deel is lastiger te verklaren. Matthijs Rietveld (PWN) en Emmanuelle Prest van onderzoekspartner PWNT testen verschillende oplossingen.
In het kort
Wat? We onderzoeken de oorzaken van bruin water uit de kraan. Hoe? We kijken naar mogelijke aanpassingen in de zuivering van het drinkwater. Waarom? Als er klachten zijn over bruin water, komt dit meestal door werkzaamheden aan leidingen in de buurt. Maar niet altijd. Op sommige plekken komen klachten terug en daar zoeken we oplossingen voor. Wat valt op? De oplossingen kunnen het zuiveringsproces zelfs sneller maken, of ervoor zorgen dat het zuiveren van water minder ruimte inneemt.
Video | Achter de schermen
In de aflevering 'Biologische stabiliteit in drinkwater' nemen Matthijs en Emmanuelle je mee in het hoe en waarom van dit onderzoek.
Bruin water uit de kraan, hoe kan dat gebeuren?
Matthijs: ‘Als dit gebeurt, komt het meestal doordat kleine restjes planten en bacteriën in het drinkwater toenemen. Op dat moment is het drinkwater onderweg van de zuivering naar de kraan. Dit kan invloed hebben op de kleur, maar ook op de geur of smaak van drinkwater. Het water is nog steeds veilig om te drinken, maar het is natuurlijk vervelend voor de klanten die er last van hebben. We willen dan ook zorgen dat het drinkwater overal stabiel wordt: zonder bacteriegroei en verkleuring.’
Emmanuelle: ‘Daarvoor is het belangrijk om eerst te snappen wat er precies aan de hand is. Hier hebben wij veel onderzoek naar gedaan. Zo weten we dat het zuiveringsproces een rol speelt: drinkwater dat in de duinen is gefilterd verkleurt bijna nooit. Maar bij een andere manier van zuiveren (zonder duinen) blijft er meer voedsel voor bacteriën over in het water. Dan kunnen die bacteriën gaan groeien. Als ze doodgaan, zakken ze naar de bodem van de leiding. Dat heet bezinksel. Vooral als het warm is in de zomer, kunnen op piekmomenten deeltjes loskomen die het water bruin kleuren.’
Hoe is dit probleem te verhelpen?
Emmanuelle: ‘Leidingen doorspoelen helpt even, maar daarmee halen we de oorzaak niet weg. Willen we het drinkwater biologisch stabiel krijgen, dan vraagt dat om een aanpassing in de zuivering. Daarom heb ik ook onderzocht hoe we meer voedingsstoffen uit het drinkwater kunnen halen zonder dat het door de duinen wordt geleid.’
Matthijs: ‘We hebben twee oplossingen uitgekozen die we verder onderzoeken. De ene is dat we de laatste zuiveringsstappen vervangen door een langzaam zandfilter. Dat is een grote zandbak waar het water doorheen zakt waarmee we duinfiltratie nabootsen. Deze manier van zuiveren is sneller – het duurt een paar uur in plaats van twintig dagen – en op de zuiveringslocatie zelf. De tweede oplossing is dat we het zuiveringsproces hetzelfde laten, maar het gezuiverde water mengen met heel puur water. Zo verdunnen we de concentraties biologische stoffen in het drinkwater. Minder milieuvriendelijk, maar het neemt ook veel minder ruimte in.’
Wat onderzoeken jullie nu precies?
Matthijs: ‘Voordat we grote investeringen doen, willen we meer inzicht in hoe deze oplossingen in de praktijk werken. Dat testen we nu op onze productielocatie in Andijk. We hebben voor elke oplossing een testinstallatie ontworpen en opgebouwd, inclusief een kleinschalig leidingsysteem.’
Emmanuelle: ‘Zo kunnen we tot aan de tap meten en vergelijken wat er gebeurt. Bijvoorbeeld bij verschillende seizoenen en temperaturen, of als water wat langer stilstaat in de leidingen. We kijken wat er in het water zit dat uit de zuivering komt, maar ook naar de afzetting van deeltjes in de leidingen. Daarvoor werken we samen met grote laboratoria die de monsters analyseren.’
Wat hebben jullie tot nu toe ontdekt?
Matthijs: ‘De eerste resultaten wijzen erop dat allebei de oplossingen zorgen voor minder voedingsstoffen in het drinkwater dat het leidingsysteem ingaat. Dat is alvast mooi.’
Emmanuelle: ‘In 2026 gaan we de volgende fase in. Dan hopen we ook beter in beeld te krijgen hoe de biologische stabiliteit zich in het leidingsysteem ontwikkelt. Dat is er nu nog niet.’
Matthijs: ‘Dat komt ook omdat we écht iets nieuws aan het doen zijn; dan is de kans groot dat niet alles meteen vlekkeloos verloopt. We hebben een duidelijk doel: uiteindelijk willen we de biologische stabiliteit van ons drinkwater verbeteren. Dit onderzoek helpt keuzes te maken om te ontdekken welke oplossing het meest geschikt is.’
Vragen voor Emmanuelle of Matthijs?
Matthijs Rietveld - Beleidsadviseur Emmanuelle Prest - Onderzoeker bij PWNT
Meer onderzoeken
Hotspots en koele oplossingen
Drinkwater mag volgens de wet niet warmer zijn dan 25°C. Bij temperaturen daarboven neemt de kans op groei van bacteriën zoals legionella toe. Door hetere zomers en meer warmteleidingen stijgt de temperatuur van het leidingwater heel soms tot die grens. We willen daar goed inzicht in hebben. Daarom doen we onderzoek naar hotspots in ons leidingnet.
Zuiverend waterlandschap
Stel je eens voor dat we voor het drinkwater van later geen waterfabriek meer bouwen, maar een nieuw natuurgebied. Zand, waterplanten en mosselen kunnen het zuiveringswerk doen zonder dat we energie en chemicaliën nodig hebben. Dat is goed voor de natuur én zorgt voor een belangrijke watervoorraad.
Ondergronds drinkwater opslaan
In Noord-Holland is er steeds meer drinkwater nodig. We moeten altijd betrouwbaar drinkwater kunnen leveren, ook tijdens langdurige droogte of bijvoorbeeld uitval van een grote transportleiding. Daarom onderzoeken we verschillende aanpassingen aan ons systeem. En we verkennen nieuwe oplossingen, zoals het opslaan van drinkwater onder de grond.
Het IJsselmeer als proeftuin
In Andijk legt PWN de Klimaatbuffer IJsselmeer aan. Zand, mosselen en waterplanten doen hier een deel van het zuiveringswerk. Hierdoor zijn er minder chemicaliën en energie nodig om drinkwater te maken. En is er een ruime voorraad zoetwater. Onderzoeker Tim de Groot en beleidsmedewerker Anne Swank leggen uit wat LIFE Watersource hiervoor betekent.
Wat vindt Gen Z van drinkwater?
Drinkwater is een hot topic in Nederland. Periodes van watertekort en wateroverschot wisselen elkaar af en de kwaliteit van het oppervlaktewater staat onder druk. Wat vinden jongeren daar eigenlijk van? Wat weten ze over water besparen en de prijs van drinkwater? Maken ze zich zorgen over kwaliteit en beschikbaarheid? Drinkwaterbedrijf PWN zocht het uit.
PFAS in water en natuur onder de loep
Regenkleding, pannen, pizzadozen: PFAS wordt in van alles verwerkt. Via de fabrieken komen deze stoffen ook in de lucht, bodem en in wateren. PWN doet daarom onderzoek naar PFAS in onze bronnen en duingebieden. Drinkwatertechnoloog Ruud van der Neut en projectmanager Martijn van Schaik zoeken mee naar oplossingen om PFAS uit het drinkwater én het milieu te weren.