Leren van onderzoek
PFAS horen niet thuis in het milieu of in onze drinkwaterbronnen. Daarom zetten wij ons in voor een totaalverbod in Nederland en Europa. PFAS zijn inmiddels op veel plekken in bodem en water aanwezig en breken nauwelijks af. Met uitgebreid water- en bodemonderzoek zorgen we dat ons drinkwater aan alle regels blijft voldoen.
In het kort
Wat? We onderzoeken hoe PFAS zich verspreidt en gedraagt in het milieu. Hoe? Water- en bodemonderzoek in de hele waterketen. Waarom? Hoe meer we weten, hoe beter we kunnen handelen. Wat valt op? In de duinlandjes in Egmond aan Zee onderzoeken we samen met onze partners de bodem en planten op het land.
Wat zijn PFAS en waar worden ze voor gebruikt?
PFAS zijn door de mens gemaakte stoffen. Ze worden bijvoorbeeld gebruikt in textiel, voedselverpakkingsmaterialen, antiaanbaklagen van pannen en cosmetica. Maar komen ook vrij door de uitstoot en lozingen van fabrieken. Van een aantal PFAS is bekend dat ze schadelijk zijn voor mens en milieu. PFAS breken niet of nauwelijks af en verspreiden zich snel en makkelijk in het milieu. Ook kunnen ze zich ophopen in dieren, planten en het menselijk lichaam.
Wat we onderzoeken
- Waar komen PFAS voor in onze bronnen en duingebieden en waarom zijn de concentraties aan de kust hoger?
- Hoe zuiveren we PFAS uit drinkwater en hoe gaan we om met PFAS na de zuivering?
- Wat is de rol van seaspray (druppels vanuit zee door golfbewegingen) bij de verspreiding van PFAS?
- Belasten PFAS de bodem en gewassen in de duinlandjes in Egmond aan Zee en is een gezondheidskundig advies van de GGD nodig?
Wat leert het onderzoek ons
- De duinen helpen ons met het zuiveren van ons drinkwater. Het voorgezuiverde water zakt door de bodem en het zand filtert het water verder. Toch neemt de hoeveelheid PFAS niet af, dat komt ook door seaspray.
- Uit ons onderzoek blijkt dat begroeiing invloed heeft op PFAS. In open gebieden meten we meer PFAS in het grondwater dan in gebieden met struiken en bomen. Niet alle verschillen kunnen we al uitleggen.
- We passen onze zuiveringstechnieken aan of verbeteren deze waar nodig. PFAS kunnen we goed uit het drinkwater zuiveren, maar nog niet volledig afbreken. Het drinkwater voldoet aan de norm. Ons doel is een totaalverbod op PFAS. Wat niet in onze bron komt, hoeven we er ook niet uit te halen!
PFAS in de duinen
PFAS zijn stoffen die overal ter wereld worden gevonden in de lucht, de bodem en het water. Ze verspreiden zich makkelijk via water. Ook ‘seaspray’ speelt daarbij een rol. In het zeewater zitten PFAS, die door golven omhoog komen in schuim en kleine druppels. Deze worden door de wind het duingebied in geblazen. Daar zakken ze met het regenwater de bodem in. Omdat we in het duingebied water zuiveren en opslaan in de bodem, onderzoeken we het gedrag van PFAS in ons duingebied.
Metingen met een filterdoek
We meten PFAS in zeeschuim met een installatie die lucht aanzuigt en een fijn filterdoek. Dit doen we in onze infiltratiegebieden. Hier zuiveren de duinen het water op een natuurlijke manier. Door het zout en PFAS dat we in het filter zien, weten we dat de PFAS echt met het zeewater mee zijn gekomen. We zien dat er langs de zeereep (de duinenrij langs het strand) hogere concentraties PFAS worden gemeten dan verderop in het duin.
We doen het onderzoek naar seaspray samen met andere drinkwaterbedrijven op verschillende plekken in Nederland. Zo kunnen we locaties met elkaar vergelijken.
PFAS & waterzuivering
Dankzij onze waterzuivering is ons drinkwater van goede kwaliteit. We voldoen aan de normen voor PFAS, ook volgens nieuwe inzichten. Helaas zijn we na de zuivering niet van PFAS af. De stoffen blijven aanwezig in de actieve kool die we gebruiken tijdens de zuivering en in het restwater na de zuivering. Samen met andere waterbedrijven doen we onderzoek naar manieren om PFAS af te breken. Zo willen we voorkomen dat het weer in het milieu terechtkomt.
Resultaten onderzoek
Op sommige plekken zit er een hogere hoeveelheid PFAS in de bodem van duintuintjes en gewassen.
Onder de norm
Op de meeste plekken blijven de PFAS‑waarden onder de grens van het RIVM. Net als in eerdere onderzoeken, zien we hogere waarden in tuinen dichter bij de kust. Seaspray speelt hier waarschijnlijk een rol.
Samenwerkingen
We hebben onderzoek gedaan naar het PFAS-gehalte in de duinmoestuinen in Zandvoort en Egmond. Dit deden we samen met de provincie Noord-Holland en onderzoeksbureau Sweco. Daarnaast doen we zelf onderzoek in onze eigen infiltratiegebieden.
Vragen voor Koen, Martijn of Ruud?
Koen Zuurbier - Strategisch adviseur Drinkwater Martijn van Schaik - Projectmanager Natuur Ruud van der Neut - Drinkwatertechnoloog Bas des Tombe - Senior hydroloog
Meer onderzoeken
Een digital twin van ons complete drinkwatersysteem
Bij PWN werken we aan een digital twin van ons complete drinkwatersysteem. Dit is een digitale versie van al onze bronnen, drinkwaterzuiveringen, ons complete leidingnetwerk en onze duinen. Op basis van verschillende soorten data draait dit online drinkwatersysteem uiteindelijk net als het echte. Zo kunnen we op een veilige manier situaties naspelen en voorspellen. We zien bijvoorbeeld wat er gebeurt als we een pomp uitschakelen. Of als het maandenlang extreem droog of nat is. Ook kunnen we met de digital twin snel en veilig personeel trainen. Zo helpt de digitale kopie ons om slim om te gaan met ingewikkelde en steeds weer veranderende uitdagingen.
Samen werken aan innovatie
We willen ons werk steeds beter en slimmer doen. Onderzoek en vernieuwing zijn hierbij belangrijk. Ons onderzoek helpt ons om nieuwe processen, producten of technieken te ontwikkelen. Maar vernieuwing zorgt ook voor nieuwe onderzoeksvragen. Beide gaan binnen PWN hand in hand. Zo zorgen we voor belangrijke oplossingen voor nu en morgen.
Plantensoorten in het duingebied
Welke bomen, bloemen, struiken en grassen groeien op welke plekken in de duingebieden? Hoeveel hebben we ervan? En in welke samenstellingen groeien ze? Dat willen we graag weten. Want hoe meer typische en bijzondere duinsoorten, hoe sterker de duinen. En hoe meer we weten, hoe beter we de duinen kunnen beheren en versterken.
Ondergronds drinkwater opslaan
In Noord-Holland is er steeds meer drinkwater nodig. We moeten altijd betrouwbaar drinkwater kunnen leveren, ook tijdens langdurige droogte of bijvoorbeeld uitval van een grote transportleiding. Daarom onderzoeken we verschillende aanpassingen aan ons systeem. En we verkennen nieuwe oplossingen, zoals het opslaan van drinkwater onder de grond.
Klantonderzoek
Wie zijn onze klanten? En wat weten ze van PWN, wat voelen ze erbij en wat doen ze ermee? Om daar meer inzicht in te krijgen, houden we de vinger aan de pols. Hoe doen we dit? - Via onderzoek binnen ons eigen klantenpanel - In samenwerking met een onderzoeksbureau - Branche-breed in samenwerking met onderzoeksinstituut KWR en andere drinkwaterbedrijven
Hotspots en koele oplossingen
Drinkwater mag volgens de wet niet warmer zijn dan 25°C. Bij temperaturen daarboven neemt de kans op groei van bacteriën zoals legionella toe. Door hetere zomers en meer warmteleidingen stijgt de temperatuur van het leidingwater heel soms tot die grens. We willen daar goed inzicht in hebben. Daarom doen we onderzoek naar hotspots in ons leidingnet.