Zuiver tot aan de kraan
PWN zuivert vooral water uit het IJsselmeer tot drinkwater. Dat doen we onder andere op onze locatie in Andijk. In dat gebied zien we de kwaliteit van het gezuiverde water soms afnemen, als het langere tijd in de leidingen zit. Het gevolg: bacteriegroei en bruin water.
Bacteriegroei voorkomen
Om bacteriegroei en bruin water te voorkomen, doen we onderzoek naar de oorzaken en oplossingen. Matthijs Rietveld (beleidsadviseur Drinkwater) en Pieter Roskam (projectmanager installaties) vertellen wat daarbij komt kijken.
In het kort
Wat? We doen anderhalf jaar onderzoek naar biologische groei (bacteriegroei) in ons leidingnet.
Hoe? We testen extra zuiveringsstappen aan het eind van de bestaande zuivering.
Waarom? In de zomer wordt de kwaliteit van gezuiverd drinkwater uit Andijk soms minder. Dit gebeurt als het langere tijd in onze drinkwaterleidingen zit.
Wat valt op? We bootsen in testleidingen na met welk ritme (waterverbruik-ritme) onze gebruikers water gebruiken.
Hoe bacteriegroei in het leidingnet ontstaat
De zuivering van IJsselmeerwater gebeurt op verschillende locaties en op verschillende manieren. Een deel van het ingenomen water zuiveren we in Andijk, waarna we het vervoeren naar de duinen. Daar filtert het duinzand het verder. Een ander deel zuiveren we in onze installatie in Andijk direct tot drinkwater.
In het gebied waar we dit drinkwater leveren, zien we dat de kwaliteit soms afneemt als het water langere tijd in de leidingen zit. Dit gebeurt vooral in de zomer, wanneer het IJsselmeerwater en de bodem warmer zijn. In het gezuiverde water zitten relatief veel voedingsstoffen. Daardoor kunnen bacteriën bij hogere temperaturen makkelijker groeien. Het water kan hierdoor bruin kleuren en de kans op ongewenste bacteriegroei neemt toe.
Het drinkwater van PWN is schoon en veilig – en dat willen we zo houden. Daarom onderzoeken we hoe we bacteriegroei kunnen voorkomen, tot aan de kraan.
Video | Achter de schermen bij PWN
In deze video nemen Matthijs en Emmanuelle je mee in het onderzoek naar bacteriegroei en waterzuivering.
Tijd, temperatuur en voedingsstoffen
We willen voorkomen dat bacteriën groeien in de leidingen. Dit kan op drie manieren:
- Tijd: water sneller laten stromen
- Temperatuur: water in leidingen altijd koel houden
- Voedingsstoffen: stoffen uit het water halen die bacteriën lekker vinden
De tijd en temperatuur aanpassen is moeilijk en kostbaar. Daarom richten we ons op de voedingsstoffen. We testen een extra stap in de zuivering. Door voedingsstoffen uit het water te halen, hebben bacteriën (bijna) niets meer te ‘eten’. Dat noemen we biologisch stabiel drinkwater. Hoe stabieler, hoe minder bacteriegroei. Nu spoelen we leidingen om bruin water te voorkomen. Maar liever verbeteren we de waterkwaliteit al in de zuivering.
Welke manieren van zuiveren testen we?
In dit onderzoek vergelijken we drie verschillende zuiveringsmethoden:
- De bestaande zuivering, zonder extra zuiveringsstap.
- De bestaande zuivering met aan het eind een zandfilter als extra stap in plaats van microzeven en chloordioxide.
- Een mengsel van 40% drinkwater van de bestaande zuivering en 60% RO-water (omgekeerde osmose of hyperfiltraat). RO-water is water waar bijna alle stoffen uit zijn gehaald via omgekeerde osmose of hyperfiltraat. Door calcium toe te voegen wordt het drinkwater.
Testomgeving leidingnet
Op ons terrein in Andijk hebben we een testomgeving gebouwd. Daar onderzoeken we niet alleen de zuivering van het water, maar ook wat er gebeurt tijdens het transport naar de kraan. We meten de waterkwaliteit direct na de zuivering én onderweg in de leidingen.
Voor elke zuiveringsmethode is een aparte leiding aangelegd. In deze leidingen bootsen we het dagelijkse waterverbruik na, met rustige periodes en piekmomenten, zoals in de ochtend. Zo kunnen we onderzoeken hoe deeltjes en biologisch materiaal zich gedragen in het leidingnet en welke invloed dat heeft op de waterkwaliteit.
Leidingnetwerk dat slaapt en doucht
Elke zuiveringsmethode heeft een eigen leiding. In deze drie leidingen bootsen we het watergebruik-ritme van de eindgebruiker na. Dus stroomt er ’s nachts minder water door de leidingen dan overdag. Ook bootsen we piekmomenten na, zoals in de ochtend wanneer veel mensen douchen.
Op deze manier zien we wat het effect is van deeltjes in het water die tijdens rust naar de bodem zakken - en weer loskomen als het water sneller stroomt. Dit kunnen deeltjes uit de zuivering zijn, die in het leidingnet nog samenklonteren. Maar het kan ook gaan om biologisch materiaal dat in het leidingnet ontstaat door de aanwezigheid, groei en afsterven van microscopisch kleine waterorganismen en ongewervelde diertjes.
Resultaten van de eerste maanden
Het onderzoek startte in augustus 2024 en loopt twee jaar, zodat we twee zomers kunnen vergelijken. In de opstartfase leerden we dat een langzaam zandfilter meer tijd nodig heeft om goed te werken dan verwacht. Het filter moet zich eerst ontwikkelen en heeft daarvoor warmte nodig. Na ruim een half jaar zien we dat de extra zuivering effect krijgt.
Ook zijn de waterleidingen van het distributiedeel in gebruik genomen. Hoewel het nog te vroeg is voor conclusies, bevatten water uit de langzame zandfiltratie en de RO-mengstroom vaak minder voedingsstoffen. De volgende stap is het onderzoeken van de ‘waterreis’: het transport van drinkwater van de zuivering naar de kraan.
Samen slimmer onderzoeken
We voeren dit onderzoek uit in nauwe samenwerking met technologiebedrijf PWNT, zowel in denkkracht als in uitvoering. Daarnaast werken we samen met onderzoekers van:
- De TU Delft
- Wateronderzoeksinstituut KWR
- Het Waterlaboratorium (HWL)
De technieken die we gebruiken zijn niet nieuw, maar de toepassing op dit type water wel. Ook het onderzoeken van het effect in de drinkwaterleidingen is nieuw. Om van elkaar te leren werken we samen met andere drinkwaterbedrijven, zoals Oasen (deel van Zuid-Holland) en Waternet (regio Amsterdam).
Vragen voor Matthijs of Pieter?
Matthijs Rietveld - Beleidsadviseur Pieter Roskam - Projectmanager Installaties
Meer onderzoeken
RO-connect: drinkwater zonder reststromen
Bij het maken van drinkwater uit IJsselmeerwater verwijderen we ongewenste stoffen, zoals bacteriën, medicijnresten en PFAS. Daarbij ontstaan reststromen: een mengsel van reststoffen en water. PWN onderzoekt hoe we meer schoon water kunnen behouden en zo min mogelijk reststoffen hoeven te lozen. Technologen Esmee Joosten en Almo Abusultan vertellen hoe we dat doen.
Het IJsselmeer als proeftuin
In Andijk legt PWN de Klimaatbuffer IJsselmeer aan. Zand, mosselen en waterplanten doen hier een deel van het zuiveringswerk. Hierdoor zijn er minder chemicaliën en energie nodig om drinkwater te maken. En is er een ruime voorraad zoetwater. Onderzoeker Tim de Groot en beleidsmedewerker Anne Swank leggen uit wat LIFE Watersource hiervoor betekent.
Oplossing voor bruin drinkwater
Elk jaar krijgt PWN enkele honderden meldingen over bruin drinkwater. Vaak is dit tijdelijk en komt het door werkzaamheden aan leidingen. Maar een deel is lastiger te verklaren. Matthijs Rietveld (PWN) en Emmanuelle Prest van onderzoekspartner PWNT testen verschillende oplossingen.
PFAS in water en natuur onder de loep
Regenkleding, pannen, pizzadozen: PFAS wordt in van alles verwerkt. Via de fabrieken komen deze stoffen ook in de lucht, bodem en in wateren. PWN doet daarom onderzoek naar PFAS in onze bronnen en duingebieden. Drinkwatertechnoloog Ruud van der Neut en projectmanager Martijn van Schaik zoeken mee naar oplossingen om PFAS uit het drinkwater én het milieu te weren.
Ondergronds drinkwater opslaan
In Noord-Holland is er steeds meer drinkwater nodig. We moeten altijd betrouwbaar drinkwater kunnen leveren, ook tijdens langdurige droogte of bijvoorbeeld uitval van een grote transportleiding. Daarom onderzoeken we verschillende aanpassingen aan ons systeem. En we verkennen nieuwe oplossingen, zoals het opslaan van drinkwater onder de grond.
Klantonderzoek
Wie zijn onze klanten? En wat weten ze van PWN, wat voelen ze erbij en wat doen ze ermee? Om daar meer inzicht in te krijgen, houden we de vinger aan de pols. Hoe doen we dit? - Via onderzoek binnen ons eigen klantenpanel - In samenwerking met een onderzoeksbureau - Branche-breed in samenwerking met onderzoeksinstituut KWR en andere drinkwaterbedrijven